REPORTAGES
Terwijl de Nederlandse burger door de overheid wordt gemaand zijn afval te scheiden voor hergebruik, verdwijnt er steeds meer nog recyclebaar afval zomaar in een afvalverbrandingsoven. In Nederland staan al 11 van die ovens en nu komen er zelfs nog twee nieuwe bij. Een daarvan komt in Harlingen. De nieuwe Friese oven is omstreden want hij is slecht voor het milieu. Vroeger hadden we een afvalberg, nu dreigt er een afvaltekort. Dat komt doordat het aantal afvalverbrandingsovens de laatste jaren is toegenomen. Hoogleraar milieukunde prof L. Reijnders is daar bezorgd over. Hij zegt: "Dat er nu nog nieuwe ovens worden bijgebouwd, vind ik te gek voor woorden. Als we beter recyclen hebben we in Nederland genoeg aan één of hooguit twee ovens." Bij de VAR, een groot recyclebedrijf in het Oosten van het land, merken ze nu al dat er veel minder afval wordt aangeboden. "Doodzonde", zegt de directeur van het bedrijf mevrouw H. de Vries. In Friesland verzamelt en verwerkt het bedrijf Omrin het afval van alle Friese gemeenten. Alleen het verbranden van afval werd overgelaten aan de oven in Wijster. Maar nu wil Omrin zelf zo'n oven. De provincie heeft een milieuvergunning afgegeven en de gemeente Harlingen is ook akkoord. Wethouder F. Zomers van Harlingen meent dat de nieuwe Reststoffen Energie Centrale, zoals de oven gaat heten, goed kan zijn voor de werkgelegenheid in het Friese stadje. Maar veel bewoners zijn helemaal niet blij met de komst van de nieuwe industrie. Ze hebben zich verenigd in de Stichting Afvaloven Nee. De Stichting vecht bij de Raad van State de verleende milieuvergunning aan. Ze hebben zelf milieu-experts ingehuurd omdat ze bezorgd zijn over de veiligheid van de installatie die straks aan de rand van hun stadje komt te staan. Milieu-expert J. Vollenbroek concludeert in ZEMBLA: "Ik vind het een hele slechte vergunning. De oven krijgt een slecht filter en een pijp van slechts 44 meter." Nergens anders in Nederland is de pijp van een verbrandingsoven zo laag. Vollenbroek verbaast zich er ook over dat Omrin van de provincie toestemming krijgt om bij calamiteiten jaarlijks 60 uur giftige stoffen deel ongefilterd de lucht in te laten gaan. Hij zegt: "Hoge concentraties dioxine en andere gevaarlijke stoffen komen dan vrij en kunnen een grote impact om de omgeving hebben." Ook Reijnders is verontrust en spreekt van "Roemeense toestanden". Maar wethouder F. Zomers van Harlingen maakt zich nergens zorgen en over kwalificeert de kritische burgers als onruststokers. Ook gedeputeerde P. Adema van de provincie Friesland probeert de boel te sussen door te beweren dat er in Duitsland al een oven staat die naar volle tevredenheid brandt. Maar hij kan niet aangeven waar die oven staat. ZEMBLA onderzoekt de reputatie van het bedrijf Omrin en treft andere boze burgers aan in Midwolde, op de grens met de provincie Groningen. Daar staat een dochteronderneming van Omrin die sloopafval verwerkt. Daar protesteren omwonenden al jaren tegen stuivend stof dat op hun daken en auto's neerdaalt en voor gezondheidsklachten zorgt. Ook blijkt het bedrijf het daar niet zo nauw te nemen met voorschriften over de verwerking van gevaarlijk hout.
Hier volgt de transcriptie van wat er in de video is gezegd:
Vechten om vuilnis – ZEMBLA (uitzending van 28 juni 2009)
Middelkamp, milieudeskundige: ‘Kijk daar staan ze gewoon. Kijk die, die rooie, die groene, daar kun je dan toch gewoon heen lopen?’
Burger: ‘Ja.’
Middelkamp, milieudeskundige: ‘Staat hier verboden toegang op? Ik loop er gewoon heen en ik zie wel of die me tegenhoudt. Wat zegt u? ‘
Bedrijfsleider Omrin: ‘Ben je nou brutaal of doe je alleen nou brutaal.’
ZEMBLA: Al die plastic verpakkingen! We houden het apart! We gaan het Recyclen! Terwijl u in televisiespotjes wordt opgeroepen om braaf al uw afval te scheiden verdwijnt steeds meer vuilnis in de verbrandingsoven. In de praktijk wordt heel veel wat heel goed hergebruikt kan worden, heel veel van het afvalhout en heel veel van het plastic, wordt verbrand. Niks recycling! De fik erin! In Nederland staan 11 verbrandingsovens. De komende jaren komen er zelfs nog twee ovens bij zoals hier in Friesland.
1:11
B. Van Dijk, PvdA raadslid Franeker: Dat op dit moment nog palen in de grond worden geslagen voor een afvalverbrander! Daar kan ik niet bij! Dat vind ik een gebrek aan visie van onze bestuurders!
Burger: ‘Ze geloven gewoon hun eigen leugens!
ZEMBLA: De nieuwe afvaloven is omstreden Hij is slecht voor het milieu ook de gezondheid van de omwonenden loopt gevaar. Giftige stoffen komen straks deels ongefilterd de pijp uit.
S. Jellema, Stichting Afvaloven Nee: ‘Dan hebben we het over dioxinen zware metalen zure stoffen over fijnstof.’
ZEMBLA: Waarom wordt in Nederland zoveel afval verbrand terwijl we het kunnen hergebruiken.’
Zembla, over de keiharde strijd om het afval in: ‘Vechten om Vuilnis.’
2:00
G. van Gorkum, Directeur Afvalverwerking Regio Nijmegen: ‘Kuipjes, plastic zakken, verpakkingsmateriaal,een compost zak zo te zien.’
ZEMBLA: En wat kan je nou met zo'n berg plastic eigenlijk?
G. van Gorkum, Directeur Afvalverwerking Regio Nijmegen: ‘Nou als je die naar een goede sorteerinstallatie brengt dan kun je van verschillende stromen gewoon mooie producten maken die je weer als grondstof in kunt zetten. Nou dit is dus een voorbeeld van petflessen dit materiaal is uitstekend te recyclen. Het is wel zo dat die dopjes er eerst nog af moeten dus als dit in de recyclingsfabriek komt dan wordt eerst op soort gescheiden, op deze petflessen ,die gaan daarna weer naar een opwerkingsfabriek, dan worden die etiketten eraf gehaald de dopjes worden eraf gehaald en uiteindelijk wordt van dit materiaal worden een soort flakes gemaakt een soort cornflakes en van die flakes worden weer nieuwe flessen gemaakt dat is dus een goed voorbeeld van recycling.
ZEMBLA: Simpel toch? En goed voor het milieu. Als bewuste Burger scheid u braaf uw afval. Papier bij papier, glas bij glas, het tuin afval gaat in de groene container en de Rest in de grijze klikko. En op steeds meer plekken wordt ook het plastic apart ingezameld. Het is de bedoeling dat dit afval zoveel mogelijk wordt gerecycled en dus niet wordt verbrand.
G. van Gorkum, Directeur Afvalverwerking Regio Nijmegen: ‘De grondstoffen op de wereld die zijn schaars en we moeten denk ik met zijn allen heel zuinig met onze grondstoffen omgaan en recycling is een manier om beter met je grondstoffen om te gaan en uiteindelijk als je een product misschien 10 20 keer gebruikt hebt en je kunt er niks mee kun je het alsnog verbranden. Dus verbranden is echt een laatste stadium.’
ZEMBLA: Je moet dus alleen die dingen verbranden die je niet meer kunt hergebruiken. Maar op dit moment gebeurt het tegenovergestelde. Steeds meer recyclebaar afval verdwijnt de afvaloven in. Neem Amsterdam. Het vuilnis van de Amsterdammers gaat gewoon de oven in. GFT en plastic scheiden, daar doen ze in de hoofdstad niet aan.
Lucas Reijnders, Hoogleraar Milieukunde: ‘Het komt er kort gezegd op neer: ‘Niet lullen, ovens vullen’. Dat wil zeggen ja je hebt een grote hoeveelheid afval die stop je bij elkaar in een grote hoeveelheid zakken en die voer je dan aan grote verbrandingsovens.’
ZEMBLA: In Nederland wordt onnodig veel afval verbrand zegt Milieu Professor Reijnders. Er zou veel meer kunnen worden hergebruikt. Op dit moment telt ons land 11 verbrandingsovens. Op twee plekken wordt de capaciteit uitgebreid. En in Delfzijl en Harlingen worden zelfs splinternieuwe installaties gebouwd.
Lucas Reijnders, Hoogleraar Milieukunde: ‘Ik denk dat als je serieus kijkt naar wat we echt nodig hebben dan is het 1 tot twee ovens. Zeg 5 tot 10 procent van de huidige capaciteit en dat is voor de hoeveelheid zeer bijzonder afval bijvoorbeeld infectieus ziekenhuisafval daar kun je niks anders mee doen dan verbranden dat moet je inderdaad verbranden ook en dan heb je ook genoeg aan 1 tot twee ovens.
ZEMBLA: Meer hebben we niet nodig?
Lucas Reijnders, Hoogleraar Milieukunde: Meer hebben we niet nodig naar mijn smaak.
ZEMBLA: Wat vind u er dan van dat er nu nog weer nieuwe afvalovens worden bijgebouwd?
Lucas Reijnders, Hoogleraar Milieukunde: Ja dat er nu nog nieuwe afvaloven worden bijgebouwd vind ik echt te gek voor woorden
ZEMBLA: Te gek voor woorden. En toch gaan hier in Harlingen heipalen de grond in voor weer een nieuwe afvaloven.
5:00
F. Zomers, wethouder Harlingen: We zien de Nieuwe Haven We zien De Oude Haven, dat heet dan op het ogenblik de nieuwe industriehaven waar ook de afvaloven eh gepositioneerd zal worden. Die komt dan op deze plek te staan.
ZEMBLA: Daar is het dus allemaal om te doen.
F. Zomers, wethouder Harlingen: Daar is het allemaal om te doen.
ZEMBLA: Ja ik heb hier voor mij een ambitieuze wethouder volgens mij.
F. Zomers, wethouder Harlingen: Dat klopt
ZEMBLA: De ambitieuze wethouder is trots op de komst van de nieuwe afvaloven. Binnen 2 jaar wordt hier het vuil van de inwoners van Friesland verbrand. Maar niet iedereen is daar zo blij mee. Veel burgers vinden het een slecht idee, deze afvalverwerker aan de voet van de Zeedijk.
A. Soepboer, inwoner Harlingen: Het mooiste natuurgebied wat we hebben in Nederland. Het is nu heel helder. Je kunt TerSchelling zien. Je kunt zien hoe ruim het is en dan kijk ik zo naar achteren en ja 10 paar tientallen meters komt er een fabriek die allemaal vieze stoffen gaat uitstoten en die niet nodig is.
F. Zomers, wethouder Harlingen: Door verbranding van die afvalstoffen eh ontstaat eh energie die wordt in dit geval onder andere weer gebruikt door de zoutfabriek 75 miljoen kubieke meter minder aardgasverbruik dus ook minder CO2.
S.Jellema, Stichting Afvaloven Nee: Hij wordt ook nog de vuilste van heel Nederland. Hij zou de schoonste worden maar hij wordt de vuilste. Hij is een groot risico voor de voor de gezondheid van de mensen hieromheen.
ZEMBLA: Hoe belangrijk is die oven voor zo'n stad als Harlinger?
F. Zomers, wethouder Harlingen: eh werkgelegenheid. Daar draait het eh met name op als het gaat over onze industriehaven.
Hans Gillissen, Stichting Afvaloven Nee: Als je het vraagt aan de Burgemeester of weet ik wat dan komen ze met dit soort argumenten. Het is goed voor de werkgelegenheid. Het is goed voor de haven. Het is goed voor weet ik veel wat allemaal. Maar het gaat erom dat het niet goed is voor het verwerken van afval. Het is niet goed voor het milieu.
‘ .. en die pijp die daar staat op die tekening is nog lager geworden zie je dat?’
ZEMBLA: Economische belangen wegen zwaarder dan het milieu en de gezondheid van mensen, zeggen Gillissen en Jellema, actievoerders tegen wil en dank.
7:00
Hans Gillissen, Stichting Afvaloven Nee: Ik wil niet dat in ieder geval mijn kinderen in zo'n situatie leven zoals het hier ontstaat.
ZEMBLA: Ja maar u doet nu net alsof er iets heel erg staat te gebeuren alsof er een verschrikkelijke ramp staat er gebeuren. Er komt gewoon een een afvalverbrander en die moet aan Europese regels voldoen daar zijn vergunningen voor.
Hans Gillissen, Stichting Afvaloven Nee: Ja
ZEMBLA: Dus zo erg kan het toch niet zijn?
Hans Gillissen, Stichting Afvaloven Nee: Nee dat dat klopt maar als je kijkt welke informatie wij inmiddels hebben, de expertise die we al wel hebben opgebouwd en de kennis die we hebben vergaard als je dan ziet hoe er met deze materie wordt omgesprongen dan is het enorm wankel en heel erg broos.
ZEMBLA: U vertrouwt de rapporten en de vergunningen van de gemeente en de provincie niet?
Hans Gillissen, Stichting Afvaloven Nee: Voor geen nee cent nee
ZEMBLA: U gaat nu een nieuwe oven bouwen. Hoe lang moet hij meegaan?
F. Zomers, wethouder Harlingen: eh eh ik weet niet wat de technische levensduur is.
ZEMBLA: Nou ja die gaat toch wel een aantal decenia mee?
F. Zomers, wethouder Harlingen: Laten we zeggen dat die 30 jaar meegaat
ZEMBLA: Er wordt gezegd we hebben al genoeg ovens in Nederland. Waarom nog weer een nieuwe bouwen?
F. Zomers, wethouder Harlingen: Maar goed dat is eh eh ook één van de argumenten zeg maar, ‘er wordt gezegd dat …’ eh als het zo zou zijn dat er geen vulling voor een oven is wordt een oven niet meer gebouwd.
ZEMBLA:Nou er dreigt een overcapaciteit.
F. Zomers, wethouder Harlingen: Ja zegt men.
ZEMBLA: Nou ja u heeft kent u het rapport van Price Waterhouse en Coopers?
F. Zomers, wethouder Harlingen: Kent u een oven die op het ogenblik stilstaat?
ZEMBLA: Nee maar ik stel u een andere vraag.
F. Zomers, wethouder Harlingen: lacht, nee ik ken niet alle rapporten van eh van eh Price Waterhouse en Coopers, nee.
ZEMBLA: Dit rapport van Price Waterhouse Coopers was dat een geheim rapport?
Hans Gillissen, Stichting Afvaloven Nee: Ja dat was niet de bedoeling dat dit naar buiten kwam.
Z EMBLA:Maar hoe komen jullie daar dan aan?
Hans Gillissen, Stichting Afvaloven Nee: Nou ja dat hebben we gevonden in de trein zeggen we dan maar. Ik bedoel wij hebben in ondertussen ook onze bronnen wel dus ja dat vertellen we niet.
‘…Een zeer belangrijk risico is in onze ogen een mogelijk gebrek aan te verwerken afval.’
ZEMBLA: Er wordt gewaarschuwd voor een groot risico dat er een overcapaciteit ontstaat in Nederland. In 2007 was dat al.
ZEMBLA: In dit vertrouwelijke rapport worden de Friese gemeenten al in 2007 gewaarschuwd dat er straks wellicht te weinig afval is om de oven draaiende te houden. En nu, twee jaar later, zijn veel deskundigen het erover eens. We hebben al die ovens helemaal niet nodig.
F. Zomers, wethouder Harlingen: Ik ga er niet meteen van uit als iemand roept er is geen afval dat het ook zo is.
ZEMBLA: Denkt u dat er zometeen een tekort is aan afval is?
F. Zomers, wethouder Harlingen: ik eh denk het de eerste jaren sowieso niet.
ZEMBLA: Maar de eerste hoeveel jaar?
F. Zomers, wethouder Harlingen: eh jaren
ZEMBLA: Ja vijf jaar, 10 jaar….
F. Zomers, wethouder Harlingen: laten we zeggen de eerste vijf jaren sowieso niet.
ZEMBLA: Hoe weet u dat?
F. Zomers, wethouder Harlingen: dat verwacht ik.
ZEMBLA:Op basis waarvan?
F. Zomers, wethouder Harlingen: Waarnemingen van eh van de manier waarop afval nog steeds geproduceerd wordt.
ZEMBLA: Waarnemingen, heeft u de rapporten, heeft u cijfers?
F. Zomers, wethouder Harlingen: Nee maar kijk gewoon om je heen hè de beste waarneming is wat je zelf ziet.
ZEMBLA: Wat heeft u dan gezien?
F. Zomers, wethouder Harlingen: Ik zie dat de producten zoals wij die aangeleverd krijgen zeg maar in eh supermarkten eh kranten en alle materialen die ons aangeleverd worden nog steeds leiden dat mijn grijze bak thuis gewoon vol zit en niet dat hij niet ineens eh halverwege de week nog maar half vol zit.
ZEMBLA: Ja ja dus omdat u ziet dat uw eigen grijze container nog aardig vol zit denkt u van wij hebben straks geen afval tekort?
F. Zomers, wethouder Harlingen: nee zover zo zwart wit ben ik nog net niet maar ik zie in ieder geval wel dat het patroon van het produceren van afval dat daar nog nog onvoldoende in gewijzigd is.
10:00
ZEMBLA: De Friese bestuurders willen een eigen Friese oven zodat het Friese afval in Friesland kan worden verwerkt.
F. Zomers, wethouder Harlingen: Wij zien op het ogenblik dat afval van delen van Friesland via de Afsluitdijk naar eh Alkmaar vervoerd wordt en we rijden er maar mee rond alsof dat allemaal geen energie kost en of dat allemaal geen uitlaatgassen oplevert.
ZEMBLA: En gaat u straks dan ook geen afval uit andere delen van Nederland hier verbranden?
F. Zomers, wethouder Harlingen: Nou laten we proberen dat het eh eh dat de oven hier, want daarom is hij in afmetingen ook kleiner dan die in Alkmaar, voornamelijk zich gaat bezighouden met het lokale afval.
ZEMBLA: De oven heeft jaarlijks 220.000 ton afval nodig. Uit het jaarverslag van afvalverwerker Omrin blijkt dat er in Friesland slechts 80.000-ton brandbaar afval is. Dit betekent dat er uit de verre omtrek afval gehaald zal moeten worden om de Friese oven van brandstof te voorzien.
11:00
Lucas Reijnders, Hoogleraar Milieukunde: Het is een ook volstrekt uit de hand gelopen situatie, denk ik. Er worden veel te veel ovens neergezet je ziet dat iedereen grote haast heeft om alles wat herbruikbaar is toch in die ovens te stoppen en het is heel goed dat er nu een keer een eind komt aan dat soort van uitbreiding en dat we in feite teruggaan naar een afbouw van de ovens.
ZEMBLA: Al die plastic verpakkingen. We houden het apart. We gaan het recyclen. Simpel toch? En goed voor het milieu!
ZEMBLA: Wij worden opgeroepen als burgers om steeds meer afval te scheiden bij de bron om te recyclen hè. We moeten plastic scheiden, we moeten papier scheiden, we moeten glas scheiden.
F. Zomers, wethouder Harlingen: Klopt.
ZEMBLA: Dat is het landelijke beleid.
F. Zomers, wethouder Harlingen: Ja.
ZEMBLA: En vervolgens wordt er hier in Friesland een oven gebouwd waarin je het afval weer lekker bij elkaar gooit en op gaat stoken.
F. Zomers, wethouder Harlingen: Nee dat is een beetje (?) gebracht hè eh
ZEMBLA: Nou, wat gaat er wat gaat er in de afvaloven? huisvuil
F. Zomers, wethouder Harlingen: Ja
ZEMBLA: En bouw- en sloopafval en plastic allemaal spullen waarvan de andere mensen zeggen dat kan je heel goed recyclen.
12:00
F. Zomers, wethouder Harlingen: Ja maar op dit moment is de techniek nog niet zover dat alles gerecycled kan worden.
ZEMBLA: Er kan heel veel gerecycled worden.
F. Zomers, wethouder Harlingen: Ja maar maar op dit moment gebeurt het onvoldoende
H. De Vries, Directeur recyclebedrijf VAR: Dit is de plek waar we al ons bouw- en sloopafval, bedrijfsafval en grof huishoudelijk afval ontvangen. Het komt hier aan wordt afgestort een grote kraan die doet dan een voorselectie en met die voorselectie haalt hij bijvoorbeeld metalen uit, harde plastic, rioolbruizen, allemaal weer te hergebruiken. Andere delen worden hier verkleind, voorbewerkt en aan de andere kant vindt de scheiding plaats.
ZEMBLA: Mevrouw de Vries is directeur van de VAR, een groot recyclebedrijf in de Achterhoek. Haar bedrijf verwerkt 1,3 miljoen ton afval per jaar. Meer dan 80 procent van het afval dat hier binnenkomt wordt hergebruikt.
H. De Vries, Directeur recyclebedrijf VAR: Hier zien we dan een bult met metalen, puin wat eruit komt. Achter de vrachtwagen schoon hout, A-hout, geïmpregneerd hout en verderop B, het geverfde hout. Als bouw- en sloop afval rechtstreeks de oven ingaat dan verdwijnt er dus ook een deel puin mee. Wij halen het met de hele sorteerhal puin eruit en uiteindelijk maken we er mooie blokken van die toepasbaar zijn.
ZEMBLA: Dus dit hoeft niet zomaar de afvaloven in.
H. De Vries, Directeur recyclebedrijf VAR: Absoluut niet, Absoluut niet. Nee. Doodzonde.
ZEMBLA: Van afval kun je weer nieuwe producten maken, zoals puinsteen blokken, plasticflessen, maar ook picknickbankjes en deze speeltoestellen. Maar door de komst van nieuwe afvalovens gaat steeds meer recyclebaar afval de fik in. Die ovens hebben namelijk een onverzadigbare honger naar brandbaar afval, recyclebaar of niet.
H. De Vries, Directeur recyclebedrijf VAR: We merken nu al dat in principe sorteerlijnen stilgelegd worden en dat er gewoon minder gerecycled wordt en uiteindelijk daardoor minder hergebruikt kan worden.
ZEMBLA: Dus er gaat meer afval de ovens in.
H. De Vries, Directeur recyclebedrijf VAR: Ja. Ja, en uiteindelijk ja in 2007 zagen we het al aankomen, er zijn natuurlijk hele grote installaties bijgebouwd en dat maakt het moeilijk.
Lucas Reijnders, Hoogleraar Milieukunde: In feite is is het zo dat al die overheden die bezig zijn met vuilverbranders, het inzamelings beleid en het beleid om het hergebruik frustreren.
H. De Vries, Directeur recyclebedrijf VAR: Ja ik vind het echt jammer. Ik vind dat we in Nederland heel goed op weg zijn, heel goed op weg waren. We hebben ook fors geïnvesteerd. Heel veel van dit soort recycling bedrijven hebben juist de laatste jaren goed geïnvesteerd en nou dadelijk glijdt, glipt het tussen onze vingers weg. Dat is doodzonde.
15:00
ZEMBLA: Dit is het terrein van de Friese afvalverwerker Omrin, het bedrijf dat de oven in Harlingen bouwt. Hier liggen duizenden balen met keurig gescheiden plasticafval opgeslagen. Dit plastic Is bestemd voor de recycling industrie maar de kans is groot dat Omrin dit plastic toch gaat verbranden in de nieuwe oven, zegt milieudeskundige Vollenbroek. Mensen zijn bang dat dat straks ook allemaal die oven ingaat. Is die vrees terecht?
Johan Vollenbroek – Milieudeskundige: Ja die vrees is terecht.
ZEMBLA: Want?
Johan Vollenbroek – Milieudeskundige: Want je wilt die oven aan de praat houden. Het is een dure investering die je hebt gedaan dus daar moet afval door die oven want anders kan dat economisch helemaal niet uit. Dus die oven die moet minstens 8000 uur per jaar moet hij draaien. Dus straks is er gewoon een flinke behoefte aan afval die door die oven gejaagd moet worden. Dus dat betekent ook de nekslag voor recycling van plastic die in Nederland net een beetje op gang begint te komen.
ZEMBLA: 10 jaar geleden hadden we nog een afvalberg. Nu wordt er gevochten om het vuilnis. Inmiddels heeft bijna iedere regio zijn eigen afvaloven. Ook in Friesland wordt er eentje gebouwd. De burgers zijn boos, want de oven is overbodig, zeggen ze. Maar niet alleen dat. Ze zijn ook bang dat de afvaloven slecht is voor hun gezondheid.
ZEMBLA: Waarom maakt u zich hier zo druk over?
Burger: Omdat ik niet wil dat hij er komt. Er komt een heleboel vuiligheid uit die pijp straks. En die daalt hier in onze woonomgeving neer. En dat wil ik gewoon niet.
Burger: Wij zijn al drie jaar aan het bestuderen van afval dus ja intussen weten we heel wat van afval. Maar vooral van de slinkse zaken.
ZEMBLA: Op verzoek van een groep bezorgde Friezen heeft milieudeskundige Vollenbroek, expert op het gebied van afvalovens, zich verdiept in de milieuvergunning die de provincie Friesland heeft afgegeven.
Johan Vollenbroek – Milieudeskundige: Ik vind het een hele slechte vergunning, want op de eerste plaats tijdens normaal bedrijf zijn de emissies al relatief hoog vergeleken met andere ovens.
ZEMBLA: De schadelijke stoffen die vrijkomen.
Johan Vollenbroek – Milieudeskundige: Die schadelijke stoffen die vrijkomen. Op het moment dat er geen storing plaatsvindt. En dat komt doordat de filterinstallatie zo minimaal is uitgelegd. Op de tweede plaats komen tijdens storingen komen er nog extra veel vuile stoffen uit de pijp van deze installatie. Ten derde is de schoorsteen is wel erg kort voor een afvalverbrandingsinstallatie want die is maar 44-meter terwijl normaal gesproken 70 tot 80 meter de norm is.
ZEMBLA: Normaal gesproken heeft een verbrandingsinstallatie de mogelijkheid om een storing in de filters op te vangen. Een storing vindt al gauw een paar keer per jaar plaats. De filters in Harlingen kunnen zo'n storing niet opvangen, zegt Vollenbroek. Giftige stoffen gaan dan deels ongefilterd de pijp uit. Nergens in west-Europa worden zulke ovens nog gebouwd.
17:45
Johan Vollenbroek – Milieudeskundige: Nieuwe ovens die mogen helemaal niet meer ongefilterd lozen. Dus het is heel erg vreemd dat deze oven wel 60 uur per jaar ongefilterd zou mogen lozen.
ZEMBLA: En wat is daar dan erg aan?
Johan Vollenbroek – Milieudeskundige: Het erge daarvan is omdat dan hele hoge concentraties aan dioxines en andere stoffen vrij kunnen komen en dat gebeurt weliswaar via korte tijd maar die concentraties zijn zo hoog dat ze toch een behoorlijke impact kunnen hebben.
Lucas Reijnders, Hoogleraar Milieukunde: Het is een oven waarvan ik denk nou, dat is toch eigenlijk leuk voor Roemenië zal ik maar zeggen. Maar maar niet iets wat je in in Nederland in een bewoond gebied neerzet en wat dat betreft maak ik me ook wel zorgen dat die lozing in feite groter is dan wat men nu denkt. En bovendien is het sowieso al zo dat je een deel van de tijd mag doen wat in Nederland normaal niet mag dus zonder filters draaien en ik denk dat dat alles bij elkaar toch nadelig kan zijn voor de gezondheid.
18:30
ZEMBLA: Waarom mag het bedrijf Omrin zo'n vervuilende oven bouwen? Meneer Van Dijk,PvdA raadslid in Franeker, snapt er niks van. Volgens hem worden er smerige spelletjes gespeeld.
B. Van Dijk, PvdA raadslid Franeker: De provincie die pretendeert twee onderzoeksbureaus te hebben ingeschakeld om dat te controleren en op basis daarvan zijn vergunningen verleend. Nu zijn er burgers die willen graag weten van Wat staat er in die rapporten die die onderzoeksbureaus hebben aangeleverd. Niemand heeft nog een rapport gezien en de provincie zegt van ja dat zit allemaal wel goed. Wij willen dat niet aanleveren.
ZEMBLA: Dat moet geheim blijven
B. Van Dijk, PvdA raadslid Franeker: Het moet geheim blijven. Ja eigenlijk wel. Er zijn mensen die willen in het kader van de Wet Openbaar Bestuur graag die gegevens inzien. Nou het lijkt me volstrekt normaal dat een provincie een overheid, dieners van de burgers, die onderzoeksrapporten ook overleggen. Tot op dit moment is het niet gebeurd.
ZEMBLA: Wat vindt u daarvan?
B. Van Dijk, PvdA raadslid Franeker: Ja ik vind het belachelijk. Dat moet toch zo kunnen als je zegt van we hebben dat laten onderzoeken, dan moet je ook resultaten kunnen laten zien aan de burger.
ZEMBLA: Ruim twee jaar wordt er nu al gesproken over de afvalverbrandingsoven.
Omrop Fryslan: Over het onderwerp praat ik met Hans Gillissen. U bent van de Stichting Afvaloven Nee, Welkom.
Hans Gillissen, Stichting Afvaloven Nee: Dankjewel.
Piet Adema, gedeputeerde van de provincie Friesland, verantwoordelijk voor het afgeven van de vergunning. Ook welkom
Hans Gillissen, Stichting Afvaloven Nee: Ik wil meneer Adema vragen waar dan een fabriek staat met zo'n lage pijp
Piet Adema, gedeputeerde van de provincie Friesland: die staat in Duitsland.
Omrop Fryslan: waar in Duitsland?
Piet Adema, gedeputeerde van de provincie Friesland Dat is juist het punt.
Omrop Fryslan: Maar waar in Duitsland staat hij dan?
20:00
ZEMBLA: Dit is mijnheer Adema, de verantwoordelijke provinciebestuurder. Adema beweert dat de nieuwe oven volkomen veilig is. Niks gevaarlijk experiment. Volgens hem staat er in Duitsland precies zo'n zelfde oven.
Omrop Fryslan: Waar staat die fabriek dan?
Piet Adema, gedeputeerde van de provincie Friesland: dat weet ik zo niet, hij staat in Duisland.
Omrop Fryslan: U weet het niet! Maar het is wel essentieel als je het weet, als u zegt: In Nederland is hij uniek, maar op andere plaatsen staat hij wel!
Piet Adema, gedeputeerde van de provincie Friesland: Je kunt me er niet op vastpinnen dat ik niet precies weet waar hij staat.
S. Jellema, Stichting Afvaloven Nee: Adema heeft de bevolking misleid, die heeft gezegd: Er staat zo'n oven in Duitsland en die staat er helemaal niet.
ZEMBLA: Maar meneer Adema zit dus te liegen.
S. Jellema, Stichting Afvaloven Nee: Ja!
ZEMBLA: Dat zijn grote woorden
S. Jellema, Stichting Afvaloven Nee: Dat klopt.
B. Van Dijk, PvdA raadslid Franeker: Ik vind dat hij moet meer dan 100 procent overtuigen dat zijn burgers veilig kunnen wonen onder zijn afvalverbrander. Nut en noodzaak daar hebben we het al over gehad, dat is er niet. Maar je hebt als gedeputeerde als verantwoordelijke voor je inwoners van de provincie heb je in mijn optiek de plicht om voor 100 procent vast te stellen dat het geen gevaren oplevert voor je burgers.
21:00
Hans Gillissen, Stichting Afvaloven Nee: Ik vind ook dat zijn integriteit in het geding is. Ik bedoel hij zit hier niet voor zichzelf, hij zit hier voor ons. Hij moet daar Friesland besturen. Als hij dit soort grote uitspraken doet om de bevolking maar rustig te houden van jongens ga maar rustig slapen want een soortgelijke fabriek met zo'n hele lage pijp staat ook in Duitsland, en het blijkt niet zo waar te zijn, nou dan ben je, dan belazer je de boel.
ZEMBLA: Ook wij hebben aan de provincie gevraagd waar die oven in Duitsland staat. Daar hebben wij geen antwoord op gekregen en onze afspraak met gedeputeerde Adema wordt een dag van tevoren plotseling afgezegd.
Woordvoerder provinie Friesland: Volgens mij zijn de vragen nu duidelijker geworden waadoor wij zeggen wij werken er niet aan mee, omdat ik niet weet waar uw item over gaat en wat u precies wilt.
ZEMBLA: Mijn item gaat over de bouw van de REC in Harlingen. Wat zijn de afwegingen van de provincie om een milieuvergunning te verlenen voor de bouw van de REC in Harlingen. Dat is toch een hele eenvoudige vraag!
Woordvoerder provinie Friesland: Nou ja daar zit in hele wereld achter is mij inmiddels duidelijk……
22:05
Hans Gillissen, Stichting Afvaloven Nee: Zijn wij als eerste aan het woord of de gemeente?
S. Jellema, Stichting Afvaloven Nee: eh dat weet ik eigenlijk niet. Ja ze staan er al…
Hans Gillissen, Stichting Afvaloven Nee: Ja geweldig! Ook wel weer goed dat ze er zijn hè
S. Jellema, Stichting Afvaloven Nee: Ja
ZEMBLA: De onrust wordt alleen maar groter. Jellema en de zijnen organiseren protestacties, ze dienen tientallen bezwaarschriften in, benaderen buitenlandse experts en laten zich gelden tijdens hoorzittingen.
S. Jellema, Stichting Afvaloven Nee: Waar is het lef van de overheid die optreedt tegen die ellendige economische motieven. Ik vind het schandalig dat de gemeente durft te beweren dat wij procederen om het procederen.
F. Zomers, wethouder Harlingen: Het is een kleine groep eh mensen eh u heeft eh gezien dat wij een eh een commissie beroep en bezwaar hebben gehad, daar waren ongeveer 80 mensen aanwezig waarvan een deel eh actievoerend, gewoon tegen, en een deel eh bezorgde burgers. Zo vertaal ik het dan eh maar even.
23:00
ZEMBLA: Dus u denkt dat de mensen die bezwaar maken, die representeren slechts een kleine groep hier in deze omgeving?
F. Zomers, wethouder Harlingen: Nou de de eh ja dat denk ik dat het aantal eh beperkt is.
ZEMBLA: Waar baseert u dat op?
F. Zomers, wethouder Harlingen: Nou eh op basis van de opkomst en op basis van de continu dezelfde gezichten die voor de camera's lopen die voor de in de krant staan.
ZEMBLA: Slechts een paar onrust stokers. Volgens dokter Huisman, huisarts te Harlingen,klopt dat niet. De groep bezorgde burgers is juist erg groot, zegt hij.
Huisman, huisarts Harlingen: Er zijn toch heel veel ongeruste mensen in mijn spreekkamer.
ZEMBLA: Ja?
Huisman, huisarts Harlingen: Ja
ZEMBLA: Waar maakt men zich dan zorgen over?
Huisman, huisarts Harlingen: Nou over de uitstoot, mensen die onder de rook wonen hè, mensen met kinderen die die astmatisch zijn, zwangere mensen, die maken zich zorgen.
ZEMBLA: En daarom bent u zich in deze dossiers gaan verdiepen?
Huisman, huisarts Harlingen: Ja. Ja en er zou draagvlak zijn, zei de politiek. Dat heb ik eens bijgehouden een aantal weken in mijn praktijk. Ik zie per week ongeveer 150 tot 200 mensen. Ik ben maar twee mensen tegengekomen die ervoor waren dus ja, dat draagvlak is er niet. Alleen mensen die hebben een houding van ja,als de politiek dit wil, gaat het toch, door dus je hoeft je geen illusie te maken.
ZEMBLA: Maar hebben jullie een referendum of iets dergelijks georganiseerd?
F. Zomers, wethouder Harlingen: Nee, is niet georganiseerd.
ZEMBLA: Waarom niet?
F. Zomers, wethouder Harlingen: Omdat het ook niet aan deze gemeente is om een referendum te organiseren.
ZEMBLA: Maar wilt u niet weten of er draagvlak is voor zo'n omstreden belangrijke dure installatie?
F. Zomers, wethouder Harlingen: eh eh eh draagvlak in de zin van eh ’ Wij stellen vast dat’ er onvoldoende weerstand is.
ZEMBLA: De uitstoot van gevaarlijke stiffen: Is er wel een calamiteitenplan? Hoe meer de huisarts zich verdiept in het dossier, hoe groter zijn zorgen.
Huisman, huisarts Harlingen: Nou u ziet daar de windmolens draaien daar komt de afvaloven. Dit is het centrum van Harlingen. Het is vrij dichtbij.
ZEMBLA: Zijn de zorgen terecht? Hij zoekt contact met de bestuurders van zijn stad.
Huisman, huisarts Harlingen: Als ik dan aanbied van zullen we daar niet samen over praten Dan zeggen ze van nou ga dan met met je buren eerst eens praten en schrijf een rapportje hè En dan lezen we dat. En ik zeg nou ja goed Ik ben hier al een jaar mee bezig. Het heeft niet zoveel zin meer om met de buren te gaan praten. Ik wil nu gewoon met bestuurders praten, want …
ZEMBLA: Maar gaan ze dat gesprek met u uit de weg?
Huisman, huisarts Harlingen: Die indruk krijg je en uiteindelijk zijn we uit elkaar gegaan en toen hebben ze beloofd dat zij een gesprek op gang zouden brengen met de Omrin en met de gemeente en met de huisartsen en dat zou binnen enkele weken dat was 10 maart Het is nu bijna eind mei en ik heb nog nooit wat van ze gehoord dus dat is in de doofpot beland en ja ze zijn al aan het hijen en ze denken van nou ja het loopt en het gaat en de trein rijdt.
ZEMBLA: Neemt u ze dat kwalijk?
Huisman, huisarts Harlingen: Ja want ik denk niet dat je dan het vertrouwen krijgt van de burgers.
ZEMBLA: Inmiddels is het eind juni. Nog steeds heeft de huisarts geen uitnodiging ontvangen van het gemeentebestuur.
Hans Gillissen, Stichting Afvaloven Nee: Wat wij vertellen als Stichting Afvaloven Nee dat wordt weggezet als bangmakerij. Het ophitsen van mensen en dat soort zaken. Ik bedoel zo worden we weggezet.
ZEMBLA: Ze vinden jullie lastige burgers.
26:11
Hans Gillissen, Stichting Afvaloven Nee: Dat lijkt mij wel ja.
F. Zomers, wethouder Harlingen: dat eh zij het eh allemaal weten hoe dat in elkaar zit en de wijsheid in pacht hebben ja daar geloof ik niet in.
ZEMBLA: Maar zij hebben zich wel waanzinnig verdiept in deze materie
F. Zomers, wethouder Harlingen: zij hebben zich ongetwijfeld ook verdiept in de materie maar weten zij alles van afvalovens?
ZEMBLA: Nou ik heb het idee dat ze meer weten van afval overs dan u.
26:30
F. Zomers, wethouder Harlingen: Dat eh zou kunnen dat u dat denkt
ZEMBLA: Zij weten wat erin gaat. Zij hebben onderzoek gedaan. Zij hebben zelf expertise ingeroepen. Ze hebben gekeken van qat is erover bekend in de literatuur. U weet niet precies wat er die oven ingaat. Zij weten het wel.
F. Zomers, wethouder Harlingen: Nou zij weten het ook niet. Laten we helder zijn dat er maar één weet wat de oven in gaat en dat is De Omrin die het afval aanlevert wat erin gaat.
27:00
ZEMBLA: Afvalverwerker Omrin bouwt een nieuwe omstreden afvaloven. Volgens deskundigen is die niet alleen overbodig maar ook een mogelijk gevaar voor de Volksgezondheid. Maar wat is Omrin eigenlijk voor een bedrijf wat voor reputatie heeft deze Friese afvalverwerker? Hoe gaat het bedrijf om met gevaarlijk afval en houden ze zich aan de vergunningen?
27:24
J.Jager, inwoonster MIdwolda, Groningen: Je ziet daar een berg hout.
ZEMBLA: Wat voor hout is dat?
J.Jager, inwoonster MIdwolda, Groningen: Dat is afvalhout. Maar er zit ook geïmpregneerd hout door en dat Je ziet het wel, dat wordt gewoon in bakken gestampt en dat wordt afgevoerd.
ZEMBLA: Wordt dat niet gesorteerd?
J.Jager, inwoonster MIdwolda, Groningen: nee nee
ZEMBLA: Hoe weet u dat?
J.Jager, inwoonster MIdwolda, Groningen: Dat weet ik. Kijk de kraan die is nu ook bezig.
ZEMBLA: Maar ik dacht eigenlijk dat afval allemaal netjes gescheiden werd.
J.Jager, inwoonster MIdwolda, Groningen: Nee hoor Nee
ZEMBLA: Mevrouw Jager woont in Midwolde op de grens van Friesland en Groningen. Achter haar huis is het bedrijf Omrin Jager gevestigd voor 51% in handen van Omrin. Dit bedrijf heeft lak aan de burgers en overtreedt belangrijke milieuregels, zegt ze. Samen met een groep buurtbewoners vecht ze de vergunning van het bedrijf aan. Ze worden bijgestaan door milieuadviseur Middelkamp.
Middelkamp, milieudeskundige: Het houdt zich helemaal aan bijna geen enkele regel. Het is een heel slecht bedrijf, dat is een heel slecht bedrijf. Ten eerste mogen ze al geen asbest inzamelen, maar als er dan per ongeluk een partijtje binnenkomt moeten ze dat wel netjes afdichten en dat afdichten dat gebeurt niet.
J.Jager, inwoonster MIdwolda, Groningen: Maar weet je wat ze ook doen en dat heb ik meerdere keren gezien dan komt er een kraan en die stampt dat eventjes aan en dan kan er nog meer in.
ZEMBLA: Is het erg dan?
Middelkamp, milieudeskundige: ja dan dan gaan die zakken stuk.
ZEMBLA: En dan?
Middelkamp, milieudeskundige: En dan komt dat asbest vrij direct de lucht in als die vrachtwagen naar buiten rijdt. Het gemalen puin, nou het stuift hier ontzettend, en wat hier moet gebeuren, hier moeten kappen omheen zitten dat dit niet stuift. Dit moet ook gesproeid worden met water. Dit stof dat waait gewoon die kant op, dan waait het gewoon helemaal ja dan gaat het helemaal over die woonwijk heen en moet je eens kijken 1, 2 al die huizen zo zien de auto's eruit en in dat fijne stof daar zit ook dat kwarts en dat kwarts dat ademen de mensen in. Ik maak mij milieukundig gezien heel erg druk over dat kwartsstof omdat dat juist net zo gevaarlijk is als asbest.
J.Jager, inwoonster MIdwolda, Groningen: Ik heb hier grote afvalbergen ongesorteerd afval met ook ook weer geïmpregneerd hout ertussen.
Middelkamp, milieudeskundige: Dit kun je op de foto zien dat dit geïmpregneerd hout is. Dat zie je, dat wat je bij de GAMMA koopt, zie die halve paaltjes met die halve doorgezaagde balkjes en nu ligt het hier overal doorheen.
ZEMBLA: Geïmpregneerd hout ook wel C-hout genoemd, is gevaarlijk afval. Er zitten giftige stoffen in zoals arseen en chroom. Volgens het ministerie van Vrom moet het gescheiden worden van het andere hout. Maar dat doet Omrin niet altijd en de overheid grijpt niet in, zegt ook de Raad van State.
Middelkamp, milieudeskundige: Drie rechters die hebben daar beoordeeld dat het fractie C-hout niet wordt gescheiden en dat het is onvoldoende duidelijk hoeveel C-hout zich bevindt tussen het A- en B hout.
30:00
ZEMBLA: Eerder dit jaar oordeelt de Raad van State dat de provincie onvoldoende controleert of Omrin het giftig afvalhout apart houdt. Daarom wil meneer Middelkamp zelf een kijkje gaan nemen.
Middelkamp, milieudeskundige: Ik ga even naar het bedrijf om te vragen of ik een container mag inspecteren, twee of drie. Om die leeg te storten om te kijken of daar dat gevaarlijke hout in zit wat niet verbrand mag worden.
Bedrijfsleider Omrin: Ik wil het gewoon niet. Ik heb er op dit moment geen behoefte aan.
Middelkamp, milieudeskundige: Maar hoe moeten dan burgers weten of u dat afval goed scheidt?
Bedrijfsleider Omrin: We scheiden het overeenkomstig onze milieuvergunning.
Middelkamp, milieudeskundige: Ja maar dat is het juist, de Raad van State zegt juist dat dat niet goed gebeurt.
Bedrijfsleider Omrin: Een bewoner moet in principe vertrouwen hebben in de provincie wat betreft toezicht en handhaving.
Middelkamp, milieudeskundige: Ja dat vertrouwen is er niet. Ik ga ervandoor. Ja tot ziens. Kijk daar staan ze gewoon Kijk die die die rooie die groene. We kunnen er toch gewoon heen lopen? Ik loop er gewoon heen. Ik zie wel of hij me tegenhoudt.
ZEMBLA: Hij mag de containers niet inspecteren. Dan besluit Middelkamp om zonder toestemming toch het terrein op te lopen samen met een lid van de dorpsraad van Midwolde.
Middelkamp, milieudeskundige: Ja ik zie al van dat tuinhout. Het ligt hier gewoon tussen. Ja dit zijn, deze staan gewoon klaar om te verzenden hè.
ZEMBLA: De bedrijfsleider krijgt in de gaten dat Middelkamp zich weinig aantrekt van zijn verbod.
Middelkamp, milieudeskundige: Wat zegt u?
Bedrijfsleider Omrin: Ben je nou brutaal of doe je nou brutaal
Middelkamp, milieudeskundige:Nou ik heb gewoon een vraag die ik beantwoord wil hebben en dat is toch heel eenvoudig.
Bedrijfsleider Omrin: Maar ik heb toch gezegd d dat ik jou niet het terrien op wil laten?
Middelkamp, milieudeskundige: Nee maar de overheid heeft ook gezegd dat u niet allerlei regels mag overtreden, daar houdt u zich ook niet aan.
Bedrijfsleider Omrin: maar wat wil je zien?
Middelkamp, milieudeskundige: Ik wil gewoon dit afval bekijken verder niet.
Bedrijfsleider Omrin: Nou kijk maar!
ZEMBLA: En ook in deze container ligt het geïmpregneerde hout gewoon tussen het andere hout.
Middelkamp, milieudeskundige: Dit zijn gewoon bielsen wat hier in ligt! Dat is toch C hout of niet? Dit ligt hier gewoon in. Die containers, die gaan naar de verbrandingsoven, deze ie hier klaar staan?
Bedrijfsleider Omrin: Ja
Middelkamp, milieudeskundige:Maar daar liggen gewoon bielsen in. Volgens de vergunningvoorschriften moet u dat scheiden.
Bedrijfsleider Omrin: Ja
Middelkamp: En dat doet u niet!
ZEMBLA: En zo verdwijnt het geïmpregneerde hout samen met het andere hout in de verbrandingsovens terwijl het als gevaarlijk afval apart moet worden verwerkt. Nu blijven giftige stoffen zoals Arceen en chroom achterin de verbrandingsresten van de oven en deze as wordt onder andere weer gebruikt in de Wegenbouw. Op dit moment brengt Omrin zijn afval naar een Duitse verbrandingsoven.
33:00
ZEMBLA: Omrin zegt dat deze oven c-hout ofwel geïmpregneerd hout mag verbranden maar in de exportvergunning van Omrin staat dat Omrin alleen maar b – hout ofwel geverfd hout mag aanleveren. En wat als Omrin dit gif hout straks tegen de regels in ook in de eigen nieuwe oven gaat verbranden. Een oven met slechts één doekfilter. Dan komt bij een technische storing dit gif deels ongefilterd te pijp uit.
Middelkamp, milieudeskundige: Hier, zie je, het waait er gewoon af! Die container, die blauwe die daar staat hè Dat is gewoon heel dun spul zit erop en het waait nu vrij hard. Waarom is dat niet afgedekt?
Bedrijfsleider Omrin: Zie je het waaien?
Middelkamp, milieudeskundige: Ik voel het waaien!
Bedrijfsleider Omrin: Nee maar goed…
Middelkamp, milieudeskundige: Ja U heeft gel in de haren maar ik niet!
Bedrijfsleider Omrin: Zie je het stuiven?
Middelkamp, milieudeskundige: Op het moment dat hij vertrekt dan waait het er onmiddellijk vanaf!
Bedrijfsleider Omrin: Die discussie die hoeven we niet aan te gaan want daar komen we toch niet uit.
Middelkamp, milieudeskundige: Nee Jawel want de bewoners die hebben behoorlijk last van stof!
ZEMBLA: Omrin vindt het niet zo leuk dat wij het onaangekondigde bezoek van meneer Middelkamp hebben gefilmd zo laat de woordvoerder weten. Het interview met de directeur van Omrin dat twee dagen later zou plaatsvinden, wordt dan ook door hem afgezegd.
34:00
Middelkamp, milieudeskundige: Zo gaat Omrin om met met alle milieuvoorschriften dus het is onvoorstelbaar dat dit bedrijf…het is een gevaarlijke ontwikkeling als dit bedrijf, met deze bedrijfsvoering, de verbrandingsoven gaat bouwen. Echt een gevaarlijke ontwikkeling. Ik maak me daar wel zorgen over milieuhygiënisch gezien en ook voor de bewoners in de wijde omtrek 10, 20 kilometer, want daar komt het allemaal terecht.
Commentator Nieuwsuur: In het Noorden van Nederland er is onduidelijkheid over het vrijkomen van dioxine bij de nieuwe vuilverbrandingsinstallatie in Harlingen. De exploitant van de afvaloven zegt dat er niks aan de hand is maar onderzoekers houden er ernstig rekening mee dat er zeer vervuilende stoffen in het milieu terecht zijn gekomen.
Pas een paar weken is de gloednieuwe afvaloven in Harlingen in gebruik. Maar de boosheid en de onrust onder de bevolking die groeit. Het ene incident volgt namelijk het andere op. Zo ging het mis in April.
Henri Sarolea, advocaat: Er is ieder geval een forse overschrijding geweest van uitstoot van schadelijke stoffen, overschrijding van de wettelijke normen, en wat er tegelijkertijd mis is gegaan is dat daar niet bijtijds de bevolking over is geïnformeerd. Sterker nog er is zelfs onjuiste informatie verstrekt nadat er duidelijk was geworden dat het fout zat.
Commentator Nieuwsuur: Een vervelend en ongelukkig incident zo vindt de directie van de Omrin, de exploitant van de afvaloven, maar benadrukt dat er structureel niks mis is met de installatie in Harlingen.
John Vernooij, directeur Omrin en REC: Men moest een installatie opstarten en daarom hebben we de eerste acht negen dagen hebben we een overschrijding gehad van verzurende stoffen en daarna vanaf 8 april is alles keurig binnen de normen zoals wij het ook uitgerekend en onderzocht hebben in onze milieueffectrapportage.
Commentator Nieuwsuur: Moeten de burgers zich nu zorgen maken om hun gezondheid?
Sjoerd Galema, milieugedeputeerde Provincie Friesland: Nee wat ons betreft is de volksgezondheid nooit in gevaar geweest, dat is ook het belangrijkste criterium waarop alle metingen etcetera zijn gebaseerd.
Commentator Nieuwsuur In de oven zal ieder jaar zo'n 220.000 ton afval worden verbrand maar al vanaf het begin is er veel weerstand. De installatie ligt vlak aan de Waddenzee en maar op een paar kilometer (1 kilometer, red.) van het centrum.
Inwoner Harlingen: Er komt een heleboel vuiligheid uit die pijp straks, en dat dealt hier in onze woonomgeving neer. En dat wil ik gewoon niet.
Commentator Nieuwsuur De politiek in Harlingen is geschrokken van de incidenten. Milieuspecialisten hebben inmiddels onderzoek gedaan. De conclusies over exploitant Omrin zijn hard.
Omrin gedraagt zich als een weinig verantwoordelijke ondernemer door te vroeg te starten met het verbranden van afval zonder dat de meetapparatuur op orde was.
Jennifer Steevensz, gemeenteraadslid Frisse Wind Harlingen: Ik vind dat zeer kwalijk zeker omdat de Provincie heeft gezegd van wij hebben de handhaving hoog in het vaandel en wij zetten daar heel veel uren op in en nu blijkt gewoon dat er zonder meetapparatuur is gedraaid en ja dat kan en mag niet gebeuren.
John Vernooij, directeur Omrin en REC: Maar het beeld wordt geschetst dat als je een uur over de norm heen gaat dat een mus van dak valt maar zo is het niet. Wat er gebeurt het mengt altijd op en en uiteindelijk het wordt pas een probleem voor de volksgezondheid als je bij grenswaarden zit. En daar zitten we hier in Harlingen bij lange niet aan.
Commentator Nieuwsuur Geruststellende woorden dus van de directie. Maar volgens de milieu onderzoekers is er wel degelijk iets aan de hand. Een groot punt van zorg zijn de hoge concentraties koolwaterstoffen. Niet valt uit te sluiten dat er ook hoge dioxine emissies zijn geweest. Kunt u garanderen dat er geen dioxines zijn vrijgekomen?
John Vernooij, directeur Omrin en REC: Nou meten is weten en volgende week worden de meetresultaten worden bekend. Mijn verwachting is dat het niet het geval is en natuurlijk komt een hele kleine concentratie vrij alleen die zal ver onder de norm liggen van ja wat ook in onze vergunning staat.
Henri Sarolea, advocaat: Dioxine weet iedereen is hartstikke schadelijk en we weten op dit moment dus niet wat er in het milieu terecht is gekomen en ik vind dat hier direct vanaf heden het nodige onderzoek naar dioxone continu moet plaatsvinden en ik vind ook dat moet worden onderzocht wat er precies hier gebeurd is.
Commentator Nieuwsuur Ook in de gemeenteraad groeit het verzet tegen de afvaloven. Ze vinden de risico's voor de bevolking gewoon te groot.
Jennifer Steevensz, gemeenteraadslid Frisse Wind Harlingen: Wij vinden dat de oven stilgelegd moet worden, dat gewoon de wettelijke normen moeten worden nageleefd en wel zo snel mogelijk want er is op dit moment niemand die de volksgezondheid van haven medewerkers maar ook de omwonenden kan garanderen en daar maken wij ons grote zorgen om.
Commentator Nieuwsuur Ook bij burgemeester en wethouders van Harlingen groeit inmiddels de twijfel. Ze hebben de Provincie, de toezichthouder, gevraagd de oven tijdelijk stil te leggen.
Sjoerd Galema, Milieugedeputeerde Provincie Friesland: We hebben heel veel oor voor de maatschappelijke onrust die er is dus wij monitoren echt vanuit het perspectief van volksgezondheid. De andere kant is als ze binnen de normen blijven, als de overschrijdingen in een inregelperiode acceptabel zijn, dat wij geen titel hebben om per direct zeg maar deze installatie te sluiten.
Commentator Nieuwsuur Geen wettelijke basis want anders volgen er schadeclaims.
Sjoerd Galema, Milieugedeputeerde Provincie: En zo is het. Is de wettelijke basis er wel en de ongerustheid is terecht dan zijn we ook niet de beroerdste en dan kunnen we hem zo stilleggen.
Commentator Nieuwsuur Maar de bewoners hebben er geen vertrouwen meer in. Als de over open blijft stappen ze naar de rechter.
John Vernooij, directeur REC en OMRIN: Ja nou ja de weg naar de rechter staat hen vrij.
Commentator Nieuwsuur Die vreest u niet.
John Vernooij, directeur REC en OMRIN: Die vrees ik niet nee. Ik vrees niemand.
Onder de rook van de REC 2016
00:00 (Hans Gillissen, Stichting Afvaloven Nee) – Geachte aanwezigen, welkom op deze discussie avond over de afvaloven. Wij *stichting afvaloven nee* hebben deze avond georganiseerd omdat wij vinden dat de bevolking, u, te weinig wordt gehoord, wordt meegenomen in de beeldvorming wat er allemaal gebeurt, en ook juist, om te kijken wat u er allemaal van vindt.
(burger 1) – Het is belachelijk dat wij hier moeten zitten. Wij hebben 5 jaar moeten wachten om onze gezondheid te verkopen.
(burger 2) – Ja ik heb zoiets van kan er niet een referendum worden uitgevaardigd zodat we kunnen kiezen, sluiten of openhouden, maar dan veel beter.
(burger 3) – Wie wil dat ding kwijt, hand opsteken!
(Omrop Fryslan) – Op 1 en 2 oktober is er een storing in de afvaloven in Harlingen. Er komt tenminste anderhalf keer zoveel de maximale toegestane hoeveelheid dioxines voor een heel jaar vrij. Gevaarlijke stoffen die bij normaal in gebruik zijn niet ontstaan, of er uitgefilterd worden. Het lijkt het gedroomde concept. Een energiecentrale die groene stroom levert uit het verbranden van afval, maar het verhaal heeft ook een andere kant. In ieder geval drukt het ons allemaal met de neus op de feiten. We moeten van ons afval af, maar hoe en tegen welke prijs?
(Johan Vollenbroek Ingenieur MOB) – Kennelijk hebben toch de argumenten van een lage verwerkingsprijs van het afval in Friesland een doorslaggevende rol gespeeld en is belangrijker gebleken dan wat er uit de schoorteen komt.
(Omrop Fryslan) – Al vanaf de planfase was er verzet in Harlingen. Een dikke 13.000 handtekeningen waren verzameld tegen de komst van de REC. Politieke partij de Frisse Wind kwam met 3 zetels in de Gemeenteraad, maar de Reststoffen Energie Centrale, de REC, kwam er toch. Het wantrouwen tegen de REC kreeg een nieuwe impuls, toen toxicoloog Abel Arkenbout in 2013 aantoonde dat de eieren van hobbyboeren uit de omgeving van Harlingen besmet waren met dioxine.
(Abel Arkenbout, toxicoloog) – We treffen stoffen aan die al met zeer lage concentraties risico in zich dragen. Vandaar dat we ook internationaal hebben afgesproken, de Stockholm conventie van 2004, om dioxine te elimineren uit ons industriele maatschappelijk gebeuren.
(Omrop Fryslan) – Maar komen deze dioxines nou ook uit de schoorsteen van de REC? Abel Arkenbout is nog steeds bezig om dit aan te tonen. Hij zit samen met ingenieur Johan Vollenbroek in de begeleidingsgroep. Deze groep, ingesteld door de gemeente Harlingen, bestaat uit deskundigen en bewoners. De opdracht: het opstarten van een groot luchtkwaliteitsonderzoek.
(Johan Vollenbroek Ingenieur MOB) – Als je iets met dioxines wilt, dioxines zijn de aanleiding van dit onderzoek,dioxines in kippeneieren, dan kun je er niet aan ontkomen dat je dan ook in de pijp gaat meten. Nou de hele begeleidingsgroep was het daarmee eens, er is een advies uitgebracht om dan toch een continue bemonstering op die pijp te zetten, zodat je tenminste weet waar je aan toe bent.
(Omrop Fryslan) – De provincie stemde in met de financiering van de continue meting, en de REC stond het toe. In augustus 2015 was het zover.
(Johan Vollenbroek Ingenieur MOB) – De eerste twee maanden ging het heel goed. Er was geen storing want de REC was net gereviseerd. Er was een hele grote revisie geweest van het oven gedeelte, in mei en juni is dat geweest, dus dat ging heel goed. De resultaten zagen er eerst heel goed uit. En toen kwam de meting van de derde periode, en dat was helemaal mis. Daar kwamen hele hoge concentraties uit. Wij wisten dat op dat moment nog helemaal niet. We wisten in December helemaal niet dat er een grote storing had plaatsgevonden rond 1 oktober, dat hoorden we toen, in December, dat er een hele grote storing was geweest.
05:00
(Abel Arkenbout, toxicoloog) – Toen de continue resultaten op tafel lagen, had ik voor het eerst duidelijk de resultaten van de dioxine. Daarvoor had ik steeds resultaten gekregen dat het 0,0 was, en nu was het duidelijk dat de afvaloven dioxine uitstootte. Dat was voor mij al een heel duidelijk punt. Toen de grote dioxine eruptie in oktober kwam, dacht ik, ja, dat was wel even schrikken ja.
(Burgemeester Scheffer) – Goedenavond allemaal in deze grote zaal van Trebol, voor de informatieve raadsvergadering rond de Reststoffen Energie Centrale, de REC.
(Omrop Fryslan) – Een paar weken later zijn we weer in Trebol. De raadsleden van Harlingen stellen nu vragen aan de verantwoordelijken en deskundigen, want er moet nu wel wat gebeuren maar er zijn nog zoveel vragen.
(Marga Liefting, Christen Unie) – Wanneer was het Omrin zelf bekend dat er iets misgegaan is met de installatie op 1 en 2 oktober?
(John Vernooij, Directeur Omrin) – Op 1 oktober, toen de storing zich voordeed, die was bekend en die hebben we ook gemeld, dat we die storing gehad hebben, dat er dioxines in deze hoogte zijn vrijgekomen, dat heeft ons ook verrast. En dat komt omdat in Nederland continue dioxine bemonstering nog niet plaatsvindt, en dat betekent ook dat er bij geen enkele verbrandingsoven kennis is van hoeveel dioxines er vrij komen bij zo'n storing.
(Omrop Fryslan) – Al in 2014 was de roep om continue bemonstering van dioxine dus al duidelijk te horen. We zochten de directeur van Omrin op in Oudehaske. Hier wordt het Friese Huishoudelijke afval gescheiden voordat het naar de oven in Harlingen gaat.
(John Vernooij, Directeur Omrin) – Wij zien niet dat het plaatsen van zo'n continue bemonster apparaat de oplossing is om het vertrouwen met de burgers te winnen.
(Omrop Fryslan) – Toch zegt iedereen die ik tot nu toe daarover heb gesproken, dat dat het is wat moet gebeuren, als daar de goede cijfers uitkomen, dan is het zo. Dat is wat ik hoor.
(John Vernooij, Directeur Omrin) – Ja nou, weet je, het is zo dat ik denk dat op het moment dat je het over de afvalovenNee hebt, en laat ik het maar zeggen zoals ik het echt denk, ik denk niet dat wij met hun ooit dat vertrouwen gaan winnen. Als dit gebeurt dan komt er wel weer iets anders wat ze niet geloven of wat ze niet vertrouwen.
(Hans Gillissen, Stichting Afvaloven Nee) – Wat wij doen dat wordt gezien als ophitserij, of emotie.. Ja dat zijn allemaal van die zwakke argumenten waarvan ik denk ja, dat is een soort onderhandeling, waar je ons probeert mee monddood te maken. Of in een hoek te zetten. Dat het er niet om gaat wat wij allemaal zeggen. Als je onze website ziet, van 2011, 2009, 2008, dan staan daar allemaal dingen op waar we het nu over hebben, namelijk dioxine uitstoot. Wij roepen al vanaf 2010, 2009, er moet continue dioxine meeting komen. We vertrouwen dat ding niet. Dat roepen we al sinds die tijd, en nu doen we dat, en nu komen de feiten boven tafel. Verrek! Er komt dioxine uit en Verrek! er is een dioxine overschrijding. Nou, dat zijn feiten waar we nu mee te dealen hebben, en dat hebben we toen al gezegd.
08:00
(Omrop Fryslan) – Ook de Provinciale Staten krijgen een informatie ronde, want de Provincie is het bevoegd gezag. De FUMO is de milieudienst, de handhaver van devergunning van de REC. Ook hier wordt om opheldering verzocht.
(John Vernooij, Directeur Omrin) – Nu zijn we 6 maanden bezig, wat leren we daarvan? Dat tijdens continue bedrijf, bij normaal bedrijf, de dioxine uitstoot waarden bijzonder laag zijn. Met andere woorden de zorg van de mensen in Harlingen was dat ook tijdens continue bedrijf heel veel dioxine uitgestoten werd, die wordt door die metingen niet bewaarheid. Dus dat is het goede nieuws. Het slechte nieuws is dat nu ook voor het eerst in Nederland zichtbaar wordt wat daar aan dioxines vrijkomt tijdens een storing.
(Johan Vollenbroek Ingenieur MOB) – Het was mij al heel snel duidelijk dat wij hier een structureel probleem hebben, dat we dus niet alleen een storinkje hebben op 1 oktober, dat daarmee dan de kous af is. Het probleem is veel groter.
09:00
(Omrop Fryslan) – Vollenbroek schreef een rapport naar aanleiding van de storingsgegevens van Oktober. Hij komt met conclusies en aanbevelingen met betrekking tot de oven, de communicatie en de handhaving.
(Johan Vollenbroek Ingenieur MOB) – Ja de belangrijkste conclusie is dat er in feite een bypass in de inrichting zit, een bypass waarvan de directie van de Omrin (lees Vernooij) altijd bevestigd heeft: ' Nee Johan, die bypass zit er niet in. Die komt er niet in'. Maar er bleek toch een hele grote bypass in te zitten, en die bypass wordt niet alleen gebruikt bij storingen, want normaal gesproken hoort die alleen bij storingen te worden gebruikt, maar die blijkt dus ook tijdens het opstarten altijd te worden gebruikt. Een bypass is een omleiding, daarmee kun je om het (dure) doekfilter heen zodat je dus de afgassen met heel veel stof erin, met dioxines en zware metalen kun je om het doekfilter heengaan,die gaan dus direct de schoorsteen in en die komen dan naar buiten. Dus wat dat betreft vergelijken we de REC weleens met een VolksWagen, met sjoemelsoftware. Die bypass zit standaard in de software ingebouwd bij de REC. En dat zou eigenlijk niet mogen.
10:00
(Retze van der Honing – Groen Links) – Gebleken is dat de REC gebruikt maakt van een bypass. Ook wel spoelprogramma genoemd. Mijn vraag is of dat spoelprogramma past in de vergunning.
(D. Spoelstra – FUMO) – Eh, in de aanvraag eh van de vergunning eh daar is een eh gedeelte dat gaat over storingen en eh daarin is eh eh aangegeven dat eh in de eh bij de opstart van de installatie eh het doekfilter eh eh eh niet in bedrijf is dat heeft als reden dat eh er zeg maar eh eh het doekfilter eerst opgewarmd moet worden …
(Retze van der Honing) – De vraag is dus natuurlijk of zich dat verhoudt met de vergunning, met andere woorden, mag dat? (D. Spoelstra – FUMO) – Eh, het is niet expliciet genoemd maar eh zeg maar in de voorschriften eh eh eh wordt wel aangegeven dat daar procedures moeten zijn eh voor het opstarten van eh van de installatie en daarop is een NEN van toepassing dat ziet op externe veiligheidaspecten en eh dat is een eh eh die procedures worden gevolgd.
11:00
(Omrop Fryslan) – Jan en Riekje Zijlstra kijken iedere dag eerst hoe de wind staat. Waait de pluim van de afvaloven ook hun kant op? Ze maken zich al jaren zorgen om de effecten van de rookgassen van de REC.
(Riekje) – Je lichamelijke klachten, als je nu en dan pijn in je hoofd hebt, als je nu en dan last hebt van je keel dan kun je dat zelf ook niet koppelen aan de oven en wat we binnen krijgen, dat kun je niet doen. Maar de ongerustheid, die zit wel goed tussen je oren hoor, dat hakt er enorm in.
(Jan) – Nou, de boerenkool. Kijk hier, een rode boerenkool. Het meerendeel is groen, maar deze komt uit Polen. Mijn broer woont in Polen en daar gaan we elk jaar naartoe, en toen heb ik daar wat plantjes meegenomen. Rode boerenkool en het is ook nog eens hartstikke lekker. En we hebben er ook van gegeten, in Oktober nog denk ik.
(Riekje) – En December, ja.
(Jan) – Ja, maar dat durven we nu niet meer vanwege al het gedoe om eh…
(Riekje) – Sinds de storing he, dan durf je dat niet meer.
(Jan) – Ja, om het zoutzuur en weet ik het allemaal, de dioxine…dat zal wel wat meevallen denk ik dat spoelt er wel weer af denk ik maar met dat zoutzuur dat weet ik allemaal niet. Dus we eten er helaas niet meer van. Nou het is al langer zo dat bepaalde deskundigen ons aanraden om niet van de tuin te eten. Om niet buiten te zitten als de rook deze kant opstaat. En weet ik het allemaal, maar daar houden we ons niet aan want..
(Riekje) -… dan kun je niet meer leven, toch?
(Jan) – We moeten hier ook leven.
(Riekje) – Ja
(Omrop Fryslan) – Ze maken ook al jaren foto's en videos van de rookpluim. Soms gaat de rook niet omhoog, maar daalt en komt dan eerst in de windmolens en dan naar de grond. Afvalovens hebben een schoorsteen van zo'n 70 meter hoog. In Harlingen stond het bestemmingsplan dat niet toe vanwege de ligging aan het WereldErfgoed de Waddenzee. Deskundigen berekenden toen, dat 44 meter ook wel genoeg was. De rookgassen met daarin ook zoutzuur en waterstoffluoride zouden ver omhooggestuwd worden. Een zogenaamde Virtuele Schoorsteen.
(Johan Vollenbroek Ingenieur MOB) – Dus het was vanaf het begin af aan duidelijk dat als die schoorsteen te laag is dat die risico's zou kunnen opleveren voor de mensen in de omgeving. Dat ze daar ook longschade zouden kunnen oplopen als je een combinatie hebt van een storing bij de REC in combinatie met een pluimdaling, een inversie zoals we dat noemen, dan kun je daar ook grote problemen mee krijgen.
(Omrop Fryslan) – Rondom de REC op het haventerrien staan tal van bedrijven. Het windmolenbedrijf van Lammert Soet heeft ook soms last van de rook.
(Lammert Soet) – Het is zo dat onder bepaalde weersomstandigheden, meestal in de winter, dan zie je gewoon de rookwolk aankomen, dan zie je het door de molens en de gebouwen heen dwarrelen, en ja soms ruik je het wel, soms ruik je het niet. En als het je luchtwegen irriteert, als je s' avonds dan wat hoest, dat je dan wat snoepjes neemt, ja dat is iets wat je gewoon niet wilt.
(Johan Vollenbroek Ingenieur MOB) – Het probleem bij de REC is dat de zoutzuur concentraties zo hoog zijn, bijvoorbeeld ook een oven die in Delfzijl in de zelfde tijd werd gebouwd, die zit constant op kleiner dan 1 miligram per kuub, per daggemiddelde en op jaargemiddelde. Terwijl de REC als daggemiddelde rond de 8 tot 10 miligram per kuub schommelt dus dat is 10 keer zoveel. Dus dat is een specifiek probleem en dat heeft te maken met die beperkte (droge) rookgasreiniging die er bij de REC opzit. Maar, het blijft wel (net) binnen de norm, net, maar dan moet je wel zorgen dat die schoorsteen hoog genoeg is want haal je het niet terug in de rookgasreiniging maar dan moet je het verminderen doordat je het heel hoog loost en dan komt de pluim aan de grond en dan is het verdund en dan kan het geen kwaad meer. Dus dan moet je er voor zorgen dat je de schoorsteen verhoogt. Maar dat is juist een heel ongunstige combinatie, een hoge zoutzuur concentratie die net binnen de normen blijven, maar met een veel te lage schoorsteen en dan heb je een probleem.
16:00
(Jan en Riekje Zijlstra) – Wij horen er ook niemand meer over, dat vind ik ook zo apart. Het was in 2014, dat weet jij ook nog wel, toen waren we naar een vergadering geweest van de SP, en toen kwamen we s' avonds thuis en toen was het niet te houden hier. We hadden allebei direct last van prikkende ogen en last van de keel enzo, toen hebben we alle ramen dichtgedaan enzo, en toen hebben we de volgende ochtend contact opgenomen met de oven. Nee, dat kwam niet bij hun vandaan. Geen sprake van. En even later zeiden ze, nou ja, het was toch wel bij hun vandaan gekomen. Ja dat was iemand anders. Maar er was niks, er waren geen schadelijke stoffen onze kant opgekomen. En toen hadden we het over die rook pluimen, en toen zeiden ze ja, de gevaarlijke gdeeltes in die rookpluimen die zag je niet, die gaan recht omhoog, die konden we niet zien, en het niet schadelijke gedeelte van de rookpluim, die sloeg naar beneden. Dat was waterstof. Dat was water. Later zei hij dat hij dat nooit had gezegd. Dat was onzin.
(John Vernooij, Omrin) – Het lijkt mij zeer moeilijk voor te stellen dat prikkende ogen die mensen ervaren, dat dat afkomstig is van de rookgassen uit de REC.
(Johan Vollenbroek Ingenieur MOB) – Ja, hij kan dat probleem wel ontkennen, hij heeft ook wel eens gezegd dat de afgassen zo schoon zijn dat je er met je neus in kunt gaan hangen, in die schoorsteen. Nou , als je dat doet en je houdt dat een kwartiertje of een half uur vol, dan heb je wel onherstelbare longschade. Zelfs als er geen storing is.
17:00
(John Vernooij, Omrin) – Ja nou maar goed ik denk dat we terug moeten naar wat er bij de Raad van State via alle modellen zeg maar neergezet zijn, ik heb nog geen nieuwe informatie gehoord die inderdaad ook aantoont dat de aannames die toen gedaan zijn, onjuist zijn. Alleen wat je nu ziet, en dat stelt de GGD ook voor, laat het maar meten dan weten we het zeker. En dat vind ik een goede zaak.
(Burger 4) – Op 1 oktober, vroeg in de middag, nadat ik mijn dochter en kleinzoon had uitgezwaaid, wilden we even een ommetje maken langs de haven. Wij stapten de deur uit en gingen richting haven en snoven op de Zuiderhaven, waar wij wonen, de frisse lucht op. Ter hoogte van de Havenstate en het Chinese restaurant op de Zuiderhaven, kwam ons een vieze, stinkende, ziekmakende geur tegemoet. En het leek wel of wij gevangen zaten in een enorme zure, adembenemende gifwolk. Ik raakte in paniek. Ik heb toen snel mijn sjaal gepakt en voor mijn neus en mijn mond gehouden. Ik was verdwaast. De tranen liepen mij over de wangen. Mijn ogen prikten. Het rondje haven was snel gelopen dames en heren.
18:00
(Omrop Fryslan) – Burgemeester Sluijter woont nog maar kort in Harlingen. Sinds Oktober 2015.
19:00
(Roel Sluijter) – We zijn hier op 14 Oktober, dat was de dag van de verhuizing, toen was die storing dus al geweest maar dat wisten we op dat moment nog niet. Nu weet ik het wel. Ik heb wel eens op het plattegrondje gekeken hoever wij hier nou van de REC zitten. Voor de dorpen *(Midlum en Wynaldum)geldt dat anders natuurlijk, maar als je in de stad woont dan kun je niet dichterbij de REC zitten dan waar wij hier nu wonen. En eh, niettemin houdt het mijzelf, voor mijzelf, niet bezig. Ik geloof zelf dat eh, het met die schadelijkheid enorm meevalt. Dat neemt niet weg dat ik er wel alle oog voor heb dat er een enorme onrust en ongerustheid bij heel veel mensen is. En weten doe ik het ook niet. Hij is verkocht als een State of the Art afvalverwerker. Echt een ding wat ook helemaal op zijn plaats was, wat op het eerste gezicht raar lijkt, tegenover het WereldErfgoed De Waddenzee, waar het gewoon aan staat. Aan die Waddenzee. Nou nee, dat paste prima want het had een enorm Milieu effect, had het, eh een gunstig Milieu effect had het eh de werking van dat ding tot gevolg dus hij is ook verkocht als echt een eh superdeluxe, zeer geavanceerde techniek eh dit was echt een buitengewoon schoon apparaat. Nou dat konden ook de geleerden in die tijd konden dat prima over het voetlicht krijgen. En er is een hoop flauwekul verkocht, blijkt ook. De virtuele pijp enzo eh maar dat weten we dan ook pas later, dat dat echt onzin was.
(Omrop Fryslan) – Hoe zit het nou in de rest van het land? Nederland telt 13 afvalovens. Dit is de grote centrale van het Afvalenergie bedrijf in Amsterdam. Hoogleraar Milieukunde Lucas Reinders heeft zich jarenlang verdiept in de problematiek van de afvalovens.
(Lucas Reijnders) – Eigenlijk zijn deze installaties de standaard voor Nederland. Er is 1 installatie die een beetje op Harlingen lijkt, maar dan heb je het ook echt gehad. En deze centrale is eigenlijk ook een stuk schoner per ton verbrand afval dan Harlingen is. Ja, dat ligt er voornamelijk aan dat het reinigingssysteem beter is. Als je bijvoorbeeld kijkt naar de uitstoot van Zoutzuur of Waterstoffluoride, allebei belangrijk in Harlingen, en je vergelijkt dat met deze centrale, dat zijn er eigenlijk twee, een oude en een nieuwe, dat verschilt een beetje tussen die twee, maar dan is het zo dat in Harlingen daar wordt per ton afval tussen de 8 en 30 maal meer uitgestoten aan zoutzuur dan bij deze, en als je het gaat berekenen voor Waterstof Fluoride dan is het tussen de 20 en 40 keer meer. En dat geeft al aan dat die reiniging gewoon een stuk minder is in Harlingen dan bij deze centrale. Bij die kleine installaties is het natuurlijk zo, dat die kosten die lopen naar verhouding meer op dan voor die grote installaties, zou je kunnen zeggen. Dus per ton betaal je voor de reiniging bij zo'n grote installatie naar verhouding minder naar verhouding als je hetzelfde gebruikt bij zo'n kleine installatie. En dat maakt het wel makkelijker om die grote installaties van betere apparatuur te voorzien. Maar aan de andere kant is het natuurlijk ook zo dat ja de standaard in Nederland, die vergelijkbaar zijn, eigenlijk, net als in Delfzijl, daar staat ook, dat die een enorm stuk schoner zijn dan die in Harlingen.
(Jan Zijlstra) – Als die continue meting er niet geweest was, dan was dit nooit naar buiten gekomen. Dus het heeft zijn nut al bewezen. Dat er continue gemeten wordt. Maar Omrin is zelf volstrekt niet transparant en eerlijk in de berichtgeving over eventuele storingen en weet ik het allemaal.
22:00
(Riekje Zijlstra) – Want als er zo'n storing is dan wil je het weten. Dan wil je in de auto stappen en dan wil je naar familie die aan de andere kant van de wind woont. Dan wil je weg.
(Jan Zijlstra) – Dat moeten wij weten, toch? Wij wonen vlakbij die oven, dus eh..
(Riekje Zijlstra) – Ja…
(Wim Wildeboer, Wad'n Partij) – Naar aanleiding van de eisen, van de afgelopen maanden, is er de afgelopen dagen weken sprake geweest van, en dat is ook in de aandeelshoudersvergadering aan de orde geweest, dat de REC zijn communicatie moet verbeteren. Mijnheer Vernooij, hoe vaak is dat de afgelopen 6 jaar nou al niet gezegd? Dat de REC zijn communicatie moet verbeteren.
(John Vernooij, Omrin) – Storingen worden gemeld en daar worden weekrapporten van gemaakt, als enige installatie in Nederland gebeurt dat. Als er meer informatie behoefte is, dan doen wij dat ook. Wij willen open dagen communiceren. Het is voor ons ook niet het punt dat wij het niet willen, het is de vraag van waar zit de behoefte en hoe kunnen we op een adequate manier daarop inspelen.
(Omrop Fryslan) – Op welke datum wist u dat er een storing was geweest op 1 en 2 oktober.
(Roel Sluiter, burgemeester Harlingen) – Ja dat was op 16, 17 december eh ergens in die buurt eh we hebben het uin het college ook nog eventjes nagegaan wanneer wisten we er nu van wat er hier eh met de bodes van het stadhuis hadden we een kerstlunch en toen was het echt onderwerp van gesprek ook. Dat was de 17e december geloof ik maar ik dacht dat ik de 16e al wat gehoord heb voor het eerst. Maar dat heeft dus een hele tijd geduurd.
(Omrop Fryslan) – En is dat nu volgens protocol of..
(Roel Sluiter, burgemeester Harlingen) – Nee, dat is niet volgens het protocol.
(Vollenbroek) – Dat is dus typisch een houding van een bedrijf dat, dat ik heb het in het verleden wel eens autistisch genoemd, van een bedrijf dat met zijn rug naar de maatschappij toestaat. Dat heeft niets te maken met verantwoord ondernemen. Ik bedoel, een moderne onderner die staat met zijn gezicht naar de maatschappij en die is open naar de maatschappij, en die neemt ook kritiek van de maatschappij in ontvangst.
(Gillissen) – Wij zullen aandringen op het vertrek van de directie, dat is het belangrijkste om het vertrouwen te winnen van de burgers, dat is wat ik denk dat er nu te doen staat.
(Reinders) – Nou ik denk dat als je terug kijkt dan is het toch zo dat die mensen van de AfvalovenNee, die de oven niet wilden, dat die gelijk hebben gehad. Hij was niet echt nodig geweest, er zijn installaties die veel beter zijn dan deze, die het werk hadden kunnen overnemen zou je kunnen zeggen, voor zover dat nodig was. Dan was er een hoop ellende bespaard gebleven.
(Sluiter) – Het leidt ons af van de dingen waar het werkelijk om gaat in Harlingen en het schaadt ons imago, he, het is weer zo van ach dat hebben ze in Harlingen weer hoor, dat gelazer met die REC, nou het is wel weer wat met jullie he? Voordat je het weet hebben we ook nog het nodige politieke gedonder wat er dan bij hoort, en dan wordt het al maar erger en waar we dat aan te danken hebben is niet aan onszelf, maar aan dat ding wat daar staat. En daarom moet hij goed functioneren. Hij moet nu goed gaan functioneren! Dat moet de uitkomst zijn. En we kunnnen het niet accepteren dat er weer storingen zijn, en dat er weer mensen angstig van worden, waar meer mensen ongerust van worden. Waarom in Godsnaam! Regel het gewoon, zorg dat dat ding werkt!
(Omrop Fryslan) – Omrin kondigt een aantal verbeteringen aan voor wat betreft de storing in Oktober. Toen raakte de aanvoer trechter verstopt en ging de ventilator stuk. Die wordt nu aangepast zodat die altijd blijft draaien. Maar er was ook sprake van een menselijke fout. Om de dioxine uitstoot te neutraliseren, die het gevolg was van het smeulende vuur, had er actieve koolstof moeten worden bijgevoegd, om die dioxine te filteren. Maar dat is op 1 oktober niet gebeurd. Een alarmeringssysteem moet dat nu voorkomen.
(Sluiter) – Maar ik vind eigenlijk zelf wel dat dat hele pakket van maatregelen wat de heer Vollenbroek op basis van zijn analyse maakt, dat klinkt mij heel erg degelijk en goed ook in de oren.
(Vernooij) – Ik deel de analyse van de heer Vollenbroek niet eh waar hij zegt dat onze installatie niet State of the Art is, ik denk dat wij een zeer moderne installatie hebben die zeer weinig storingen vertoont, en dat we eigenlijk een hele goede installatie hebben. Waar wij naar op zoek willen is naar een verbetering, met name het onderzoeken om die opstartleiding overbodig te maken.
(Jan Zijlstra) – Dat ding had hier nooit moeten worden geplaatst maar ja hij staat er, he, dat zegt de wethouder ook. En ik ben er ook van overtuigd dat dat ding niet weggaat. Dan moet er iemand een ingrijpende beslissing nemen, en daar is op dit moment niemand toe in staat. Om een beslissing te nemen.
(Omrop Fryslan) – Het machtsspel is complex. De Friese gemeentes zijn aandeelhouders van de REC. De Provincie is het bevoegd gezag. Ze stemmen voor een motie om de schoorsteen te verhogen. In de gemeenteraad van Harlingen wordt de motie die het vertrek van de directie van Omrin eist, aan de kant geschoven. En het voorstel voor het verhogen van de schoorsteen haalt het hier ook niet.
(Sluiter) – Dat heeft ook met het verleden te maken. Er wordt gedacht ja dan maak je het direct wel weer heel gemakkelijk he, dan verhoog je die pijp en dan zijn we van het probleem af en dan kunnen ze gewoon zonder verdere problemen doorfunctioneren. Er is natuurlijk ook nog een omvangrijke groep die zegt van dat ding moet weg, hij moet dicht.
(Soet) – Ik ben niet tegen de oven. Maar ik vind wel dat zulk soort dingen onberispelijk functioneren, en als dat dan wat moet kosten, dan moet het maar wat kosten. Maar het moet gewoon opgelost worden.
(Gillissen) – Op het moment dat Vernooij niet toegeeft dat die lage schoorsteen niet deugt, dan is voor mij de discussie nog niet gaande dat die schoorsteen omhoog moet.
(Reinders) – Het is gewoon erg duur om die pijp te verhogen en die installatie te verbeteren dat je daar met droge ogen naar kunt kijken. Dus dan komt de vraag moeten we daar mee doorgaan. We gaan naar een situatie van een enorm overschot aan capaciteit in de Nederlandse verbrandingsmarkt. En dan is eigenlijk de installatie in Harlingen 1 van de eersten die ik eruit zou doen.
(Jan Zijlstra) – Nou naar mijn mening moet er een hele grote buldozer komen.
(Riekje Zijlstra – Lachend) – en alles plat!
(Jan Zijlstra) – Weg met dat ding.
(Sluiter) – Toen ik hier vier jaar geleden kwam was de stad tot op het bot verdeeld rond die REC. Konden mensen nauwelijks met elkaar praten. Uberhaupt over niets anders praten dan over die verrekte afvaloven. En eigenlijk soms ook helemaal niet meer met elkaar praten. Het is de afgelopen jaren wel wat tot rust gekomen. Het heeft er altijd wat smeulend onder gelegen. En dan blijkt zo'n storing, die heeft er voor gezorgd dat dat hele circus weer overeind komt.
……………..In memoriam Riekje Zijlstra, overleden in Augustus 2021………………….
Vernooij, directeur Omrin en REC: Wat wij gaan doen is dat die actief kooldosering, die 12 uur niet aangestaan heeft, daar zit nu een alarmering op zodat dat niet weer kan gebeuren. Het tweede is dat de stofmeting, die eh op de verkeerde plek zat, die gaan we nu in de schoorsteen eh plaatsen, zodat we de goeie meetgegevens daar krijgen, en ook weten dat we daar aan alle kanten of eh ten alle tijden goed zitten.
Omrop Fryslan: En als derde wordt de ventilator, die de rook door de schoorsteen moet blazen, verbeterd wordt, zodat die minder storingsgevoelig is.
Fenna Veenstra, Socialistische Partij: Maar mijn indruk is dat er nog een schepje bovenop kan.
Omrop Fryslan: De zaakkundige die is ingehuurd door gedeputeerde Schrier om te onderzoeken of de REC aan de nieuwste techniek voldoet, is er ook. En hij komt met de conclusie dat:
Jorn Wandschneider, deskundige: Het is het beste wat er momenteel op de markt beschikbaar is.
Omrop Fryslan: Een moderne oven, met de beste techniek.
Omrop Fryslan: DE bypass wordt dan ook nog besproken. Het ongefilterd uitstoten van gevaarlijke stoffen. ' Nee, zegt de REC', dat is de opstartleiding en er komen geen giftige stoffen bij vrij. Maar hij kan wel aangepast worden. Is het advies.
Jorn Wandschneider, deskundige: Daar zijn oplossingen voor. Of die toegepast kunnen worden, moet worden onderzocht.
Vernooij, directeur Omrin en REC: Dat vinden we zeer interessant, om met name te onderzoeken, ook met de leverancier van onze rookgasreinigingsinstallatie, (…), om samen met hun te kijken of dit mogelijk zou zijn.
Omrop Fryslan: Want dan is er nog een ander punt, de ruwe temperatuur gegevens. Wordt er te laag verbrand omdat er te nat afval binnenkomt en zorgt dat voor dioxine? Wie heeft die gegevens?
Schrier, Gedeputeerde: Als ik de gegevens zou hebben dan zou ik ze delen.
Vernooij, directeur Omrin en REC: Dat dat gaan wij niet doen. Maar ik heb de heer van der Honing wel uitgenodigd om als hij er echt in geinteresseerd is, om een keer langs te komen, dat hij net als de FUMO mee kan kijken.
Van der Honing, GroenLinks: Ik hoef zelf persoonlijk niet zo nodig die temperatuurgegevens in te zien, ik wil dat de deskundigen, die er echt deskundig in zijn, dat die kritisch naar die getallen kunnen kijken.
Omrop Fryslan: Maar dat doet de FUMO toch?
Van der Honing, GroenLinks: Dat doet de FUMO toch, ja maar FUMO zegt we hebben geen aanleiding om ze op te vragen, wat ons betreft is er niets aan de hand. Dus de FUMO heeft de gegevens niet. De REC wil ze niet geven. Dus niemand heeft ze. Nou dat is een situatie waarvan ik vind dat dat die niet kan voortduren.